สไตล์การตัดสินใจทั่วไปต่อสมรรถนะและสุขภาพจิต
มนุษย์มีการตัดสินใจที่เป็นชนิดหลักใดบ้าง อย่างไร และการตัดสินใจแต่ละชนิดจะส่งผลต่อสมรรถนะและสุขภาพจิตอย่างไร?
สไตล์การตัดสินใจทั่วไป (GDMS)
"สไตล์การตัดสินใจทั่วไป" จากคำภาษาอังกฤษ "General Decision-Making Style" ที่มีชื่อย่อว่า GDMS นั้น จะแบ่งออกเป้น 5 ชนิด ดังภาพด้านบนนี้ โดยที่รายละเอียดของสไตล์การตัดสินใจแต่ละชนิด ก็จะเป็นดังนี้
1. สไตล์การตัดสินใจ "แบบมีเหตุมีผล" (Rational)
คือ การตัดสินใจที่เน้น "การค้นหาข้อมูลอย่างละเอียดถี่ถ้วนพร้อมทั้งประเมินทางเลือกอย่างมีเหตุมีผล"
บางแหล่งอาจใช้คำว่า "แบบเป็นระบบ" (Systematic) แทนคำว่า "แบบมีเหตุมีผล (Rational) อย่างไรก็ตาม ถ้าหากพบเจอก็ขอให้รู้ว่า คือสิ่งเดียวกัน
2. สไตล์การตัดสินใจ "แบบหยั่งรู้เอง" (Intuitive)
คือ การตัดสินใจที่เน้น "การพึ่งพาความรู้สึกและสัญชาตญาณ"
3. สไตล์การตัดสินใจ "แบบพึ่งพา" (Dependent)
คือ การตัดสินใจที่เน้น "การแสวงหาคำแนะนำและแนวทางจากผู้อื่น"
4. สไตล์การตัดสินใจ "แบบหลบเลี่ยง" (Avoidant)
คือ การตัดสินใจที่เน้น "การผัดเวลา ชะลอการตัดสินใจไปเรื่อย ๆ"
5. สไตล์การตัดสินใจ "แบบกระทำทันที" (Spontaneous)
คือ การตัดสินใจที่เน้น "ความรู้สึกที่เร่งด่วนและความต้องการที่จะทำการตัดสินใจบางสิ่งให้เสร็จสิ้นโดยเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้"
สหสัมพันธ์ระหว่างสไตล์การตัดสินใจทั่วไปแต่ละชนิด
เมื่อมนุษย์มีสไตล์การตัดสินใจหนึ่งแล้ว ก็จะมีแนวโน้มหรือไม่มีแนวโน้มที่จะมีสไตล์การตัดสินใจอีกชนิดหนึ่ง ๆ ด้วย ดังภาพทางด้านบนนี้
วิธีการตีความภาพด้านบนก็คือ เครื่องหมายบวกแปลว่า มีแนวโน้มมีสไตล์นั้นด้วย ส่วนเครื่องหมายลบก็จะแปลสวนทางว่า ไม่มีแนวโน้มที่จะมีสไตล์นั้นด้วย
ยกตัวอย่างเช่น การตัดสินใจ "แบบมีเหตุมีผล" จะมีแนวโน้มตัดสินใจ "แบบพึ่งพา" และไม่มีแนวโน้มตัดสินใจ "แบบหลบเลี่ยง" และ "แบบกระทำทันที"
ขนาดของเครื่องหมายบวกและลบก็จะเป็นตัวแทนของระดับความรุนแรงของแนวโน้ม ในขณะที่เครื่องหมายเท่ากับนั้น คือการเปรียบเทียบกับชนิดเดียวกันเอง
สมรรถนะการตัดสินใจของผู้ใหญ่ (A-DMC)
ในงานวิจัยของ Bavoľár และ Orosová ในฐานะงานวิจัยหาความสัมพันธ์ระหว่างสไตล์การตัดสินใจต่อสมรรถนะ (และสุขภาพจิต) นั้น ได้ใช้ "สมรรถนะการตัดสินใจของผู้ใหญ่" (Adult Decision-Making Competency) หรือ A-DMC เพื่อประเมินประสิทธิภาพการตัดสินใจ ดังภาพด้านบนนี้ และรายละเอียดแต่ละชนิด ก็จะเป็นดังนี้
1. RiF (Resistance to Framing)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "การต้านต่อการตีกรอบ"
ยิ่งมีค่า RiF สูงมากขึ้นเท่าไร การตัดสินใจก็จะไม่หวั่นไหวต่อรูปแบบคำพูดหรือการนำเสนอสิ่งนั้น ๆ อาทิ ถ้าหากแนวคิดสิ่งหนึ่ง ๆ มันแย่ การประดิษฐ์คำพูด การทำเนื้อหานำเสนอที่สวยงาม วิธีการนำเสนอที่น่าตื่นตาตื่นใจ จะไม่สามารถเปลี่ยนแปลงความคิดที่ว่าแนวคิดนั้น ๆ เป็นสิ่งที่แย่ได้
2. RSN (Recognizing Social Norms)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "การรู้จักบรรทัดฐานทางสังคม"
ยิ่งมีค่า RSN สูงมากขึ้นเท่าไร การประเมินสิ่งที่คนรอบข้างคิดหรือทำก็จะมีความแม่นยำมากขึ้นเท่านั้น หรือก็คือ อ่านบรรทัดฐานทางสังคมรอบ ๆ ได้ดีนั่นเอง
3. U/OC (Under/Over Confidence)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "ความสมดุลของความมั่นใจ"
ยิ่งมีค่า U/OC สูงมากขึ้นเท่าไร ความมั่นใจที่จะตัดสินใจ จะไม่ต่ำหรือสูงกว่าความสามารถของตนเอง ก็คือ ทั้งไม่ประมาทและไม่พลาดโอกาสตัดสินใจ
4. ADR (Applying Decision Rules)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "การประยุกต์ใช้กฎการตัดสินใจ"
ยิ่งมีค่า ADR สูงมากขึ้นเท่าไร แผนที่เคยวางไว้ก็จะยังคงถูกกระทำตาม แม้ว่าสถานการณ์จริงที่ได้พบเจอ อาจทำให้รู้สึกหวั่นไหวก็ตาม อาทิ เหมือนกับการเทรด ที่เมื่อใช้เงินจริงเข้ามาเกี่ยวข้อง ก็จะยังคงทำตามกลยุทธ์ที่วางไว้ได้ตามปกติ
5. CiRP (Consistency in Risk Perception)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "ความสม่ำเสมอต่อการรับรู้ความเสี่ยง
ยิ่งมีค่า CiRP สูงมากขึ้นเท่าไร การประเมินความเสี่ยงต่อสิ่งต่าง ๆ ก็จะยิ่งมีความแน่นอน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับอารมณ์ที่มีอยู่ในตอนนั้น
6. RiSK (Resistance to Sunk Cost)
ถอดเป็นภาษาไทยได้เป็น "ความต้านต่อทุนจม"
ยิ่งมีค่า RiSK สูงมากขึ้นเท่าใด ก็จะยิ่งยอมทิ้งทุนจม เพื่อทำสิ่งที่ดีกว่า อาทิ ทำงานหนึ่ง ๆ มา 10 กว่าปี ปรากฏว่ามีเทคโนโลยีบางอย่างเกิดขึ้นใหม่ ไป "หยุดชะงัก" (Disrupt) สายงานของตนเอง เมื่อเกิดเหตุการณ์เช่นนั้น เราก็ยอมทิ้งความรู้ที่มีแล้วไปศึกษาสิ่งอื่น แทนที่จะจมอยู่กับงานเดิมเพียงเพราะรู้สึกเสียดายประสบการณ์
สมรรถนะจากสไตล์การตัดสินใจแต่ละชนิด
สไตล์การตัดสินใจแต่ละชนิดก็จะมีสมรรถภาพ ดังภาพด้านบนนี้ ซึ่งวิธีการอ่านก็คือ เครื่องหมายบวกแปลว่า สไตล์การตัดสินใจหนึ่ง มีแนวโน้มที่คะแนนของสมรรถภาพนั้น ๆ จะสูงขึ้นด้วย เครื่องหมายลบก็จะตรงกันข้ามกับเครื่องหมายบวก ส่วนขนาดของเครื่องหมาย จะเป็นตัวแทนของระดับแนวโน้ม
จากภาพด้านบนจะสังเกตได้ว่า สไตล์การตัดสินใจ "แบบมีเหตุมีผล" จะเป็นสไตล์การตัดสินใจเดียวที่มีสมรรถนะที่ดี สไตล์การตัดสินใจที่เหลือ จะมีสมรรถนะที่แย่ลง ตั้งแต่เล็กน้อยจนไปถึงรุนแรงมาก
สุขภาพจิตจากสไตล์การตัดสินใจแต่ละชนิด
ทีนี้มาดูส่วนสุขภาพจิตกัน วิธีการอ่านภาพด้านบน ก็ให้ทำเหมือนกับภาพก่อนหน้าเลย บวกคือมีแนวโน้มสูง ลบคือมีแนวโน้มต่ำ และขนาดก็จะแทนระดับแนวโน้ม
จากภาพจะเห็นได้ว่า จะมีเพียงสไตล์การตัดสินใจ "แบบหยั่งรู้เอง" เท่านั้น ที่ทำให้มีสุขภาพจิตดีขึ้นได้ และในทางตรงกันข้ามก็จะมีเพียงสไตล์การตัดสินใจ "แบบหลบเลี่ยง" เท่านั้น ที่ทำให้มีสุขภาพจิตแย่ลงได้
สุดท้ายนี้ เราจะสามารถเรียบเรียง แล้วสร้างเป็นคำแนะนำให้ผู้อ่านได้ว่า...
ถ้าจะตัดสินใจในเรื่องที่สำคัญ
แนะนำให้ใช้เหตุผลมาตัดสิน เพื่อประสิทธิภาพที่ดี
แต่ถ้าจะตัดสินใจในเรื่องที่ไม่ได้สำคัญมาก
แนะนำให้ใช้สัญชาตญาณของตนเองมาตัดสิน เพื่อสุขภาพจิตที่ดี
จิตวิทยา E+ (2026)
อ้างอิง:
"งานวิจัยต้นฉบับที่เสนอสไตล์การตัดสินใจทั่วไป"
Scott, S. G., & Bruce, R. A. (1995). Decision-making style: The development and assessment of a new measure. Educational and psychological measurement, 55(5), 818-831.
"งานวิจัยที่เสนอสมรรถนะการตัดสินใจของผู้ใหญ่"
Bruine de Bruin, W., Parker, A. M., & Fischhoff, B. (2007). Individual differences in adult decision-making competence. Journal of personality and social psychology, 92(5), 938.
"สไตล์การตัดสินใจต่อสมรรถนะและสุขภาพจิต"
Bavoľár, J., & Orosová, O. (2015). Decision-making styles and their associations with decision-making competencies and mental health. Judgment and Decision making, 10(1), 115-122.
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
