มีบัญชีอยู่แล้ว?
จิตนิยม (Idealism) Part3
ปรัชญาฝ่ายจิตนิยมนั้นมีหลายสำนักทั้งฝั่งตะวันตก และตะวันออก
เราได้กล่าวถึงแนวคิดทางปรัชญาของเพลโต (Plato) ในPartก่อนหน้ามาพอสังเขป เพราะถือว่าเพลโต เป็นตัวพ่อระดับตำนาน
เพลโต (Plato)
ซึ่งปรัชญาของเขาเป็นการแสดงตัวอย่างของจิตนิยม(Idealism)ได้ชัดเจน
ซึ่งถ้าหากพิจณณาหลักสำคัญๆ ของจิตนิยมโดยทั่วๆไป โดยใช้ปรัชญาของเพลโตอธิบาย
สำหรับเพลโต(Plato) จักรวาลมีเนื้อแท้อยู่๒อย่างคือ
โลกที่เป็นแบบกับโลกของวัตถุ หรือสสารนั้นเราพอเข้าใจกันได้
แต่ “แบบ”(Form) ของเพลโตเข้าใจได้ไม่ง่ายนัก
เราจะแจกแจงลักษณะบางประการอาจจะทำให้เข้าใจได้ชัดขึ้น
แบบเป็นอสสาร
แบบไม่ใช่วัตถุ ไม่มีตัวตน จับต้องไม่ได้ มองไม่เห็น รู้จักไม่ได้ด้วยประสาทสัมผัส เราเห็นนายแดง นายดำ เราจับต้องเขาได้ ถ้าเขาตัวเหม็นเราอาจได้กลิ่นเขาได้ แต่ความเป็นคนไม่มีตัวตน
สิ่งต่างๆที่เป็นวัตถุสสารในโลกนั้นเป็นที่ปรากฎตัวของแบบ เมื่อตาเนื้อเห็นสิ่งเหล่านี้ ตาแห่งจิตหรือปัญญาก็เห็นแบบที่แท้ได้ ทั้งนี้เพราจิตมนุษย์มีความสัมพันธ์กับกายคือประสาทสัมผัสทั้ง๕ เป้นผู้พิจารณาข้อมูลที่กายรู้จัก เมื่อประสาทสัมผัสรับรู้สิ่งต่างๆภายนอก ก็ทำให้จิตหยั่งเห็นสิ่งสากลหรือแบบที่แฝงตัวอยู่ในสิ่งเฉพาะเหล่านั้น
เครดิตภาพ: http://oknation.nationtv.tv/
เรามีทองอยู่ในมือซ้าย ขมิ้นอยู่ในมือขวา เราอาจคิดว่าตาเรา “เห็น” สีเหลือง แต่ความจริงไม่ใช่ ตาของท่านเห็นสิ่งหนึ่งที่ปรากฎอยู่ในทองแท่งนี้ ซึ่งเป็นสีที่ต่างจากกับที่ปรากฎในขมิ้นชิ้นนั้น
แต่สีที่ปรากฎอยู่ในสิ่งทั้งสองสิ่งนี้มิใช่สีเหลืองจริงๆ เป็นเพียงสีที่ใกล้เคียงกับสีเหลือง สีเหลืองที่แท้อันเป็น “แบบ”นั้น ตาของเราเห็นไม่ได้ ตาเห็นได้ก็แต่สิ่งที่ใกล้กับสีเหลือง นั่นคือสิ่งที่จำลองมาจากแบบ
ตาเราเห็นรูปถ่าย ซึ่งเป็นตัวแทนของคนๆหนึ่ง เอาตั้งแต่เด็กจนแก่ หลายๆรูป จิตของเราอาจจะหยั่งเห็นลักษณะจริง ซึ่งเป็นลักษณะร่วมของคนๆนั้น
กายจึงเป็นเพียงสะพานให้จิตหยั่งถึงแบบเท่านั้น ไม่ได้รู้จัก "แบบ"เลย
ในทัศนะของเพลโต แม้ว่าประสาทสัมผัสจะมีส่วนช่วยให้จิตเข้าถึงแบบ แต่ประสาทสัมผัสก็มักมีส่วนบิดเบือน ความเป็นจริงของแบบ เพราะสิ่งเฉพาะแต่ละสิ่งที่จำลองลออกมาจากแบบนั้น เป็นตัวแทนของแบบที่ไม่สมบูรณ์ ดังที่ยกตัวอย่างเรื่อง ขนมที่ออกมาจากแม่พิมพ์ ที่มีตำหนิมากน้อยต่างกัน ในPartที่๒นั่นแหละ ไปตามอ่านเอานะครับ เด่วแปะลิ้งค์ให้ท้ายบทความ
เครดิตภาพ: https://th.aliexpress.com
ประสาทสัมผัสมนุษย์มักชักจูงจิตไปสู่สิ่งที่มันชอบมากกว่าจูงไปหาสิ่งที่เป็นจริง ดังนั้นถ้าหากอยากรู้จักแบบอันแท้จริงหรืออยากรู้จักความจริงอันบริสุทธิ์ มนุษย์ควรแยกจิตออกจากร่างกาย ไตร่ตองหาความจริงด้วยตัวมันเอง
ด้วยปัญญาไม่ใช่ร่างกาย ซึ่งเป็นพาหนะที่แท้จะนำพาจิตไปสู่สัจจธรรม
ช่างปูมาเข้าทาง ศาสนาเสียเหลือเกิน หากเป็นสายเทวนิยม ตระกูลยูดาย ก็จะนำไปอัพเกรดต่อศรัทธาในพระผู้เป็นเจ้าเพราะพระองค์คือสัจจภาวะ เป็นแบบที่เที่ยงแท้ เป็นดั่งแม่พิมพ์ต้นกำเนิดสรรพสิ่ง
หากเป็นศาสนาอเทวนิยม อย่างศาสนาพุทธ(ปัจุบัน)แต่ก็ชอบDIY เป็นเซเลบ เจ้าพิธีกรรมกันซะเอง ถ้าไม่อวยกันเองเกินไป ก็จะหาดูได้ตามสำนักปฏิบัติวิปัสสนาสายต่างๆ ในไทยเองก็ มี ๕-๖สาย
เครดิตภาพ: https://www.pinterest.com
ต่างก็มีสไตล์เฉพาะตัว ยุบพองบ้าง พุทโธบ้าง สัมมาอะระหังบ้างล่ะ พิจารณาอสุภะ เพ่งกสิน เดินจงกลม บางที่ก็แอดวานส์ เป็นแบบกรรมฐานแบบdynamic โบกมือโบกไปมาเป็นจังหวะเพื่อกำหนดสติอะไรทำนองนี้
แต่ที่ว่านั้นก็เพื่อให้เกิดปัญญาญาณ และเมื่อได้ที่ดีแล้ว ก็จะเข้าถึงสัจจภาวะ -สัจจธรรม แม้ศัพท์ทางศาสนา ก็อาจจะเรียกต่างกันไป เช่น พระเจ้า โมกษะ นิพาน นิรวาน อาตมัน เป็นต้น แต่ที่เพลโต หมายถึงอาจเรียกว่า "แบบ" นั่นเอง
แต่แนวทางของศาสนาบางศาสนาไม่ได้ต้องการเข้าถึงแบบ หากแต่ต้องการหลุดพ้นจาก"แบบ"(From) หรือไม่... อันนี้ผู้อ่านลองพิจารณาเอาเอง...
เครดิตภาพ: https://www.bloggang.com
กลับมาที่เพลโต ก่อนที่จะเซออกข้างทาง เขาเชื่อว่าทุกสิ่งในธรรมชาติรอบตัวที่เราเห็นและจับต้องได้ไม่ต่างจากฟองสบู่ เพราะทุกสิ่งในโลกของความรู้สึกล้วนไม่ยั่งยืนแน่นอน เราทุกคนต่างก็รู้ว่าไม่วันใดวันหนึ่ง มนุษย์ทุกคนและสัตว์ทุกตัวจะต้องตายและถูกย่อยสลาย แม้แต่แท่งหิน หรือเหล็กก้อนใหญ่ๆ ก็ยังมีวันเปลี่ยนแปลง และสึกกร่อนที่ละน้อย
ประเด็นของเขาคือ แม้เราไม่มีทางเข้าถึงความเป็นจริงที่เปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา เรามีได้แค่ความเห็นเกี่ยวกับสิ่งที่อยู่บนโลกประสาทสัมผัสและสิ่งที่จับต้องได้ เราจะสามารถมีความรู้ที่แท้จริงได้เฉพาะในสิ่งที่เราสามารถเข้าใจได้ด้วย"เหตุผล"
ในทัศนะทางจิตนิยม(Idealism) ของเพลโต เราไม่าสามารถไว้ใจประสาทสัมผัสของเราได้เสมอไป ความสามารถในการมองเห็นของแต่ละคนนั้นก็ย่อมแตกต่างกัน เราเพียงสามารถ ได้ภาพคร่าวๆของสิ่งต่างๆจากโลกในอุดมคติที่รับรับรู้ด้วยประสาทสัมผัส แต่เราสามารถเข้าถึงความรู้ที่แท้จริงของสิ่งต่างๆ ที่เราเข้าใจด้วย"เหตุผล"
เครดิตภาพ :http://amsterdamnews.com
"แบบ"ไม่ใช่สิ่งที่มนุษย์คิดขึ้น แต่มีอยู่เป็นนิจนิรันดร์ แบบมิใช่เป็นสิ่งที่มนุษย์จินตนาการขึ้น แต่มีความเป็นจริงของตัวมันเองเป้นอิสระจากความคิดมนุษย์
บ้านที่เราคิดฝันอยากจะได้จากจินตนาการ พอหยุดคิดมันก็หายไปด้วย มันไม่ได้มีความเป็นจริงอยู่ในโลกภายนอก มีอยู่เฉพาะในความคิด ถ้าไม่มีใครคิดขึ้นมามันก็ไม่มี
แต่"แบบ" (Form) ในปรัชญาของเพลโต มิได้อยู่เฉพาะในความคิด
การใช้ความคิดอาจช่วยให้เราเข้าถึงมันได้ แต่ถึงเราเข้าไม่ถึงมัน
คือค้นมันไม่พบมันก็มีคุณสมบัติในตัวของมัน
เครดิตภาพ: https://th.aliexpress.com
ความกลม อันเป็น"แบบ"นั้นมีอยู่ดั้งเดิมก่อนที่มนุษย์จะค้นพบล้อ หรือทำหน้าปัดนาฬิกา ความดีก็มีอยู่ก่อนที่ นายธราดลจะเสี่ยงชีวิตเข้าไปช่วยพระจากไฟไหม้กุฏิ หรือนายธันรบช่วยตำรวจจับผู้ร้าย แม้จะไม่มีมนุษย์คนใดกระทำการอันสมควรพอที่เราจะเรียกว่าความดี และแม้สังคมจะอยู่กันในลักษณะที่ว่าไม่มีใครคิดถึงความดีเลย แต่...
"ความดี ก็คือความดี" ไม่ได้สูญไปไหน
มันมีอยู่เป็นนิจนิรันดร์
พร้อมที่จะถูกมนุษย์ค้นพบตลอดเวลา
ในทำนองเดียวกัน แม้ไม่มีล้อ ไม่มีลูกบอล ไม่มีสิ่งใดๆที่มีลักษณะกลมๆบนโลก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าความกลมจะสูญหายไปด้วย
ผลบวกของมุมในสามเหลี่ยมต้องเป็น ๑๘๐ องศาวันยังค่ำ เช่นเดียวกับม้าในโลกของ"แบบ" จะเดินสี่ขาตลอดเวลา แม้ว่าในโลกของประสาทสัมผัส ม้าทั้งหมดจะขาหักไปข้างหนึ่งก็ตาม
เครดิตภาพ: https://variety.thaiza.com
การคิดและไตร่ตรองโดยไม่อาศัยประสาทสัมผัส
จึงเป็นลักษณะสำคัญของปรัชญาเพลโตที่เป็นลักษณะสำคัญของจิตนิยมทั่วไป คือจิตหรือวิญญาณมนุษย์มีสมรรถนะอย่างหนึ่งก็คือ "ปัญญาหรือเหตุผล" ถ้าจิตยึดมั่นในสรรถนะนี้ มนุษย์จะได้ความจริงที่สมบูรณ์ คือหยั่งถึงโลกของแบบในปรัชญาเพลโตนั่นเอง
เครดิตภาพ : https://www.health4senior.com
เรื่องจิตนิยม ยังไม่จบนะครับ ลงเยอะไปจะงง ไปกันช้าๆไม่ต้องรีบ ติดตามต่อ Partที่4 ครับ สำหรับท่านที่เพิ่งมาอ่านPart3 เด่วผมแปะลิ้งค์ Part๒-๑ ให้ครับ
แหล่งอ้างอิง
1. พระไตรปิฎกภาษาบาลี-ไทย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
2. ศ.ดร.วิทย์ วิศทเวทย์, ปรัชญาทั่วไป: มนุษย์ โลก และความหมายของชีวิต
3. ศ.ดร.สมัคร บุราวาส, ประวัติและปวงปรัชญาเมธี.
4. ศ.ดร.จำนง ทองประเสริฐ, ปรัชญาประยุกต์: ชุดตะวันตก
5. โยสไตน์ กอร์เดอร์, โลกของโซฟี.
6. วศิน อินทสระ, พุทธปรัชญาเถรวาท.
7. ศปท, คู่มื่อปฏิบัติสมถวิปัสสนากัมมัฎฐาน๕สาย.
-วิรุฬหก-

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
    • กำลังนิยมในบล็อกดิต
      อัตราการเกิดของไทยปี 2564 มีตัวเลขต่ำที่สุดในประวัติศาสตร์!! โดยปี 2564 ตัวเลขการเกิดของเด็กไทยเหลือเพียงประมาณ 540,000 คนต่อปี
      📌ปักหมุด ~ 😃ซีรีย์ชุด ของขวัญปีใหม่ 2022 - [Part 3/10]🎈~ {🥳[Happy New Year 2022]🥳} [🎁GIFT OF HAPPINESS - PART 3/10🎁] ((o)) หลายท่านอาจยังสงสัย หมายความว่าอย่างไร ที่บอกให้ธุรกิจต้อง Be Yourself? แท้จริงแล้ว Be Yourself คือ foundation ของธุรกิจ
      ชายคนนี้เปิดบาร์ ไม่มีที่ตั้ง ไม่มีเมนู แต่มีลูกค้าทุกวัน! วันก่อนดูสารคดี “Midnight Asia” ใน Netflix ค่ะ ดูตอนแรกก็ชอบเลย (ไว้จะมาเล่าเรื่อยๆ ค่ะ) มีโอกาสได้รู้จัก Shotaro Kamijo ชายหนุ่มมาดเท่ ผมยาว หน้าตาเข้มสไตล์ญี่ปุ่น
      และแล้วฝันร้ายของ Netflix ก็มาถึง ตัวเลขสมาชิกที่เติบโตยาก มูลค่าหุ้นที่ลดลงอย่างแรงนับตั้งแต่ต้นปีนี้ มันเกิดอะไรขึ้นกันแน่ หรือว่าทางตันของ Netflix ใกล้เข้ามาแล้ว รวมไปถึงคำถามที่ใหญ่กว่านั้น ฝันร้ายครั้งนี้จะเป็นแค่ของ Netflix เจ้าเดียว หรือจะเป็นฝันร้ายของทั้งอุตสาหกรรมสตรีมมิ่ง
      ดูทั้งหมด