[Exit the SIM] 🇰🇭 กัมพูชา EP3 – ยุครุ่งเรือง–เสื่อมถอย Champa และอิทธิพลไทย–เวียดนาม (ค.ศ. 1177

สำรวจ
ลงทุน
คำถาม

มีบัญชีอยู่แล้ว?หรือ

Exit the SIM

•

27 ก.ค. 2025 เวลา 07:20 • ประวัติศาสตร์

🇰🇭 กัมพูชา EP3 – ยุครุ่งเรือง–เสื่อมถอย

Champa และอิทธิพลไทย–เวียดนาม (ค.ศ. 1177–1431)

📍 จุดเปลี่ยนใหญ่: การรุกรานจากจาม (Champa) ค.ศ. 1177

ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 อาณาจักรเขมรเผชิญจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ เมื่อกองเรือรบของอาณาจักรจาม (Champa) จากตอนกลางของคาบสมุทรอินโดจีน ยกพลขึ้นทางแม่น้ำโขงเข้าสู่โตนเลสาบและตีถึงยโศธรปุระ (Yasodharapura) เมืองหลวงของเขมร

หลักฐานจากจารึกระบุว่าพระเจ้าตริภูวนาทิตยวรมัน (Tribhuvanadityavarman) ถูกสังหารในเหตุการณ์นี้ และเมืองหลวงถูกเผาทำลาย เป็นการรุกรานโดยตรงที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในรอบหลายศตวรรษ

📈 การฟื้นตัวและขยายอาณาจักร: พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 Jayavarman VII (ค.ศ. 1181–1218)

หลังการรุกรานของจามเพียงไม่กี่ปี Jayavarman VII ได้ขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 1181 และเริ่มโต้กลับอย่างเป็นระบบ

เขาปราบจามและขยายอำนาจของเขมรอย่างกว้างไกล โดยมีหลักฐานจากศิลาจารึกที่พบในลาวตอนใต้ เวียดนามตอนกลาง และภาคอีสานของไทย

เขตอิทธิพลของอาณาจักรครอบคลุมตั้งแต่ทะเลจีนใต้ไปถึงลุ่มน้ำเจ้าพระยา เป็นช่วงขยายตัวสูงสุดของเขมรในประวัติศาสตร์

Jayavarman VII ใช้แนวคิด “ธรรมราชา” และหลักธรรมทางพุทธมหายาน (Mahayana Buddhism) มาเป็นแกนกลางของรัฐ พร้อมกับโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่:

อังกอร์ธม (Angkor Thom) ถูกสร้างใหม่เป็นเมืองหลวง

ปราสาทบายน (Bayon) ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางเมือง สื่อถึงแนวคิดกษัตริย์–โพธิสัตว์

สร้างทางหลวง ศาลาริมทาง (Dharmasala) โรงพยาบาลกว่า 100 แห่งทั่วอาณาจักร

ส่งเสริมการเผยแพร่หลักคำสอนเรื่องเมตตา การเสียสละ และความสงบ

🧭 การรวมศูนย์ผ่านศาสนาและโครงสร้างรัฐ

ยุคของ Jayavarman VII คือการผสาน “ระบบรัฐรวมศูนย์” เข้ากับ “อำนาจทางศรัทธา” ผ่านพุทธมหายาน:

ศาสนสถานกลายเป็นทั้งศูนย์พิธีกรรม โรงเรียน และสถานพยาบาล

ระบบถนนและศาลาริมทางเชื่อมทุกทิศของอาณาจักรให้มีจุดศูนย์กลางที่อังกอร์

การเผยแพร่แนวคิดโพธิสัตว์ช่วยสร้างความภักดีในหมู่ชาวนาและผู้ใต้ปกครอง

โครงสร้างแบบนี้ช่วยรักษาเสถียรภาพในระยะกลาง แต่ในระยะยาวก็มีข้อจำกัดเมื่อเผชิญภัยพิบัติ ภาวะแห้งแล้ง หรือศึกภายนอก

⏬ จุดเริ่มต้นของการเสื่อมถอย: ปลายราชวงศ์มหายาน

หลังการสวรรคตของ Jayavarman VII การสนับสนุนพุทธมหายานเริ่มลดลง ราชสำนักกลับไปสนับสนุนศาสนาฮินดูอีกครั้งในบางยุคสมัย เช่น สมัยของ พระเจ้าชัยวรมันที่ 8 (Jayavarman VIII) ที่รื้อทำลายพระพุทธรูปและเปลี่ยนศาสนสถานบางแห่งให้กลับไปเป็นฮินดู

ปราสาทบายนถูกดัดแปลงบางส่วน

การเปลี่ยนแปลงศาสนาอาจสะท้อนแรงต้านของชนชั้นศักดินาเดิม

อาณาจักรเริ่มมีปัญหาภายใน ไม่สามารถบำรุงระบบชลประทานให้คงประสิทธิภาพได้เท่าเดิม

เมื่อรวมกับภัยแล้งซ้ำซากที่เกิดขึ้นช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14–15 ความสามารถในการควบคุมอาหาร–แรงงานเริ่มลดลง

⚔️ แรงกดดันจากภายนอก: ไทยและเวียดนาม

ฝั่งตะวันตก – อิทธิพลไทย

ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13–14 กลุ่มชนไทได้ก่อตั้ง อาณาจักรสุโขทัย และขยายอำนาจทางภาคเหนือ

ค.ศ. 1351: ก่อตั้ง อาณาจักรอยุธยา ซึ่งมีเป้าหมายขยายอำนาจสู่ลุ่มน้ำโขง

ค.ศ. 1352: กองทัพอยุธยาเข้าโจมตีอังกอร์

ค.ศ. 1394 และช่วงปลายศตวรรษ: มีการรุกรานซ้ำหลายครั้ง หลักฐานบางชุดชี้ว่ากษัตริย์เขมรถูกจับเป็นเชลยและพาไปยังอยุธยา

ฝั่งตะวันออก – อิทธิพลเวียดนาม

ดัยเวียด (Đại Việt) ที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ฮานอยในปัจจุบัน เริ่มขยายอิทธิพลลงทางใต้

หลังจามเสื่อมอำนาจในศตวรรษที่ 15 พื้นที่ชายแดนตะวันออกของเขมรถูกแทรกซึม

บริเวณ พระตะบอง–กำปงจาม เริ่มเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจและประชากรอย่างช้าๆ

🏚 ค.ศ. 1431 – การล่มสลายของอังกอร์

ปี ค.ศ. 1431 กองทัพอยุธยาเข้าโจมตีอังกอร์อีกครั้งอย่างรุนแรง

เมืองหลวงถูกยึด กษัตริย์เขมรต้องอพยพลงใต้

จุดศูนย์กลางการปกครองใหม่ค่อยๆ เคลื่อนไปที่บริเวณ พนมเปญ ซึ่งกลายเป็นราชธานีใหม่ในเวลาต่อมา

ระบบคลองและอ่างเก็บน้ำที่เคยเป็นแกนกลางของอาณาจักร ถูกปล่อยทิ้งและตื้นเขินในหลายพื้นที่

การรวมศูนย์ผ่านศาสนาและโครงสร้างราชสำนักเริ่มไม่สามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของภูมิรัฐศาสตร์ได้อีกต่อไป

🧾 สรุปบทเรียนจากยุคเสื่อมถอย

การเปลี่ยนผ่านจากศาสนาฮินดูเป็นพุทธมหายานช่วยให้อาณาจักรเขมรฟื้นตัวอย่างรวดเร็วหลังศึกจาม

อิทธิพลทางศรัทธา ถูกใช้เป็นเครื่องมือรวมอำนาจและความจงรักภักดี

การเสื่อมถอยเกิดจากหลายปัจจัย: ปัญหาสิ่งแวดล้อม ภาวะภายใน และแรงกดดันจากไทยและเวียดนาม

ค.ศ. 1431 ถือเป็นจุดสิ้นสุดของ “อาณาจักรอังกอร์” และการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคหลังอังกอร์เริ่มต้นขึ้น

EP ถัดไป (EP4): เราจะเข้าสู่ช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่ เมื่อจักรวรรดินิยมตะวันตกเริ่มเข้ามาในภูมิภาค และกัมพูชาเข้าสู่ ยุคอาณานิคมฝรั่งเศส (1863–1953) อย่างเต็มรูปแบบ

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

กำเนิดและวิวัฒนาการกัมพูชา

โฆษณา

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน

🇰🇭 กัมพูชา EP3 – ยุครุ่งเรือง–เสื่อมถอย

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน