เรื่องราวของ สมาธิ 9 ระดับ ที่กล่าวถึงในพุทธศาสนา มักจะหมายถึงการเจริญสมาธิที่ต่อเนื่อง
ไปสู่ระดับที่ละเอียดประณีตขึ้นเรื่อย ๆ
โดยแบ่งเป็น รูปฌาน 4 และ อรูปฌาน 4 รวมกับ นิโรธสมาบัติ (สัญญาเวทยิตนิโรธ) ซึ่งรวมเป็น 9 ระดับ (หรือ 9 นวสมาบัติ)
การปฏิบัติสมาธิแบบ อานาปานสติ (การกำหนดลมหายใจเข้าออก) เป็นวิธีที่พระพุทธเจ้าทรงใช้และเป็นรากฐานสำคัญในการเข้าถึงสมาธิเหล่านี้ค่ะ
🧘🏻 1. ขั้นตอนการเจริญอานาปานสติ (พื้นฐานสู่สมาธิ 9 ระดับ)
การเจริญอานาปานสติที่กล่าวถึงใน มหาสติปัฏฐานสูตร และ อานาปานสติสูตร มี 4 ขั้นตอนใหญ่ ๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานของการเข้าถึงฌาน:
การกำหนดรู้ลมหายใจเข้า-ออกยาว: หายใจเข้ายาวก็รู้ว่ายาว หายใจออกยาวก็รู้ว่ายาว
การกำหนดรู้ลมหายใจเข้า-ออกสั้น: หายใจเข้าสั้นก็รู้ว่าสั้น หายใจออกสั้นก็รู้ว่าสั้น
การกำหนดรู้กองลมทั้งปวง (ทั้งกาย): กำหนดรู้ลมหายใจตั้งแต่ต้นจนจบ (ทั้งกาย)
การทำกายสังขารให้รำงับ (ลมหายใจเบาลง): มีสติกำหนดรู้ลมหายใจ จนลมหายใจเบาลง ละเอียดลง จนแทบจะหยุด
เมื่อผู้ปฏิบัติสามารถทำความสงบและกำหนดลมหายใจได้อย่างต่อเนื่องแล้ว จะเริ่มเข้าสู่ระดับ อุปจารสมาธิ และก้าวเข้าสู่ ฌาน ตามลำดับ
🌟 2. สมาธิ 9 ระดับ (นวสมาบัติ)
การเข้าถึงสมาธิ 9 ระดับนี้ คือการเข้าสู่ สภาวะจิตที่สงบแน่วแน่ โดยมีการละองค์ประกอบของสมาธิและเปลี่ยนอารมณ์ของกรรมฐานไปเรื่อย ๆ ดังนี้:
ส่วนที่ 1: รูปฌาน 4 (Rūpa Jhāna)
เป็นการเข้าสู่สมาธิโดยมี รูปธรรม (เช่น ลมหายใจหรือแสงสว่าง) เป็นอารมณ์ มีลักษณะเป็น จิตที่แน่วแน่และมีปีติสุข
ระดับ องค์ฌาน (สิ่งที่เกิด/สิ่งที่ละ) ลักษณะของสภาวะจิต
ฌาน 1 มี วิตก (ตรึก) วิจาร (ตรอง) ปีติ (อิ่มใจ) สุข (สบาย) เอกัคคตา (อารมณ์เดียว) จิตเริ่มสงบแน่วแน่ แต่ยังมีอาการตรึกและตรองอยู่ในอารมณ์ของกรรมฐาน (อานาปานสติ)
ฌาน 2 ละวิตก วิจาร; มี ปีติ สุข เอกัคคตา จิตสงบและแนบแน่นขึ้น ความตรึกตรองสงบลง เหลือแต่ความอิ่มใจ สุข และความแน่วแน่
ฌาน 3 ละปีติ; มี สุข เอกัคคตา อุเบกขา (วางเฉย) ความอิ่มใจรุนแรงสงบลง จิตเป็น อุเบกขา (เฉยๆ ไม่สุขไม่ทุกข์) ที่ละเอียด มีแต่ความสุขที่ละเอียดอ่อนและแน่วแน่
ฌาน 4 ละสุขและทุกข์; มี เอกัคคตา อุเบกขา จิตวางเฉยได้สมบูรณ์ ไม่สุขไม่ทุกข์ เป็นสภาวะที่บริสุทธิ์ที่สุดของรูปฌาน
ส่วนที่ 2: อรูปฌาน 4 (Arūpa Jhāna)
เป็นการเข้าสู่สมาธิที่ละเอียดกว่ารูปฌาน โดยเปลี่ยนอารมณ์กรรมฐานจากรูปธรรม ไปเป็น อรูปธรรม (นามธรรม)
ระดับ ชื่ออรูปฌาน อารมณ์กรรมฐาน
ฌาน 5 อากาสานัญจายตนะ กำหนด ความว่างเปล่า (อนันตอากาศ) เป็นอารมณ์ โดยไม่สนใจรูปฌาน 4
ฌาน 6 วิญญาณัญจายตนะ กำหนด วิญญาณที่ไม่มีที่สิ้นสุด (อารมณ์ที่รับรู้ความว่าง) เป็นอารมณ์แทน
ฌาน 7 อากิญจัญญายตนะ กำหนด ความไม่มีอะไร (อารมณ์ว่าไม่มีอะไรเลย) เป็นอารมณ์
ฌาน 8 เนวสัญญานาสัญญายตนะ เป็นสภาวะที่ละเอียดประณีตที่สุดในทางนามธรรม มีสัญญา (ความจำได้) ก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่
ส่วนที่ 3: นิโรธสมาบัติ (Nirodha Samāpatti)
ระดับที่ 9: สัญญาเวทยิตนิโรธ
ลักษณะ: เป็นสภาวะสูงสุดของการเข้าสมาบัติ เป็นการดับ สัญญา (ความจำได้หมายรู้) และ เวทนา (ความรู้สึก) ทั้งหมดชั่วคราว มีเฉพาะแต่พระอรหันต์และพระอนาคามีเท่านั้นที่สามารถเข้าถึงได้
💡 วิธีการปฏิบัติโดยสรุป
การเข้าถึงสมาธิ 9 ระดับนี้ต้องอาศัยการฝึกฝนตามลำดับอย่างต่อเนื่อง:
สมาธิพื้นฐาน: เจริญอานาปานสติจนจิตเข้าสู่ อุปจารสมาธิ และรวมอารมณ์ให้เป็นหนึ่งเดียว (เอกัคคตา)
รูปฌาน: เพียรละองค์ฌานไปทีละขั้น โดยการปรับอารมณ์ให้ประณีตและวางเฉย (อุเบกขา)
อรูปฌาน: เมื่อถึงฌาน 4 แล้ว ให้เปลี่ยนอารมณ์จากรูปธรรมไปสู่การกำหนดอารมณ์นามธรรมที่กว้างขวางขึ้นเรื่อย ๆ จนถึง เนวสัญญานาสัญญายตนะ
การเจริญสมาธิเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อเป็น บาทฐาน (Foundation) ให้เกิดปัญญา (วิปัสสนา) ซึ่งจะนำไปสู่การเห็นแจ้งในไตรลักษณ์และบรรลุมรรคผลนิพพานต่อไป #ข้อมูลจาก Ai
- 5
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
